De keerzijde van vasten: waarom je het niet moet doen
11 augustus 2020 
in Vasten
5 min. leestijd

De keerzijde van vasten: waarom je het niet moet doen

Vasten komt met vele gezondheidsvoordelen. Toch kleeft er ook een keerzijde aan. Het grootste risico van vasten is dat je uiteindelijk – als je lang genoeg niet eet – kan (en zal) sterven. Zo hebben in 1981 hebben in Ierland tien politieke gevangenen zichzelf uitgehongerd in een hongerstaking tegen de Britse regering, waarbij ze 46 tot 73 dagen vastten voordat ze stierven.

Naast dit extreme voorbeeld is er nog een aantal andere nadelen dat aan vasten – en dan met name langere vasten – kleeft. Hier staan ze op een rijtje.

Keerzijde #1: Vasten als ‘crahsdieet’

Lang vasten is een effectieve manier om snel veel gewicht te verliezen. Logisch, want na een paar dagen schakelt je lichaam over op het proces van ketose, waarbij het vet als brandstof gebruikt om aan energie te komen. Toch kleeft er aan dit voordeel (mocht je dat als voordeel zien) een belangrijk voorbehoud: veel mensen komen na de vasten weer terug op hun oude gewicht, omdat ze daarna gewoon teruggaan naar hun oude dieet.

Op het moment dat je voor de vasten een gezond gewicht en een gezond voedingspatroon had, is terugkeer naar je eigen voedingspatroon niet erg. Maar het kan ook zijn dat je een langdurige vasten inzet om gewicht te verliezen en om los te komen van een ongezond voedingspatroon. In dat geval is bewuste aandacht voor een nieuw gezond voedingspatroon essentieel.

Net als elk ander ‘crashdieet’, helpt vasten je om af te vallen, maar het helpt je niet om het af te houden, tenzij je ook een langdurige verandering in je voedingspatroon aanbrengt nadat het vasten voorbij is. 

Keerzijde #2: Het aantasten van je hartspier

Zelfs een paar weken of minder vasten kan gevaarlijke gevolgen hebben. Vasten legt twee verschillende soorten stress op je hart. Ten eerste gebruikt het de hartspier (deels) voor brandstof. Het menselijk lichaam doet er alles aan om spieren te behouden tijdens een vasten, maar het is onvermijdelijk dat er aan het begin van het vasten wat spiermassa wordt opgeofferd.

Na een paar dagen schakelt het lichaam over op het gebruik van vet, maar onderzoekers hebben ontdekt dat het eiwit (spier) gebruik later juist weer toeneemt, ook al zijn er nog vetreserves. Dit eiwit omvat de spier in je hart: verzwakt het hart te veel dan zal hartfalen het gevolg zijn.

Streng vasten met water komt met een tweede risico voor hartfalen. Tijdens een vasten raken de intracellulaire voorraden mineralen die essentieel zijn voor de hartfunctie, zoals magnesium en kalium, uitgeput. De resultaten van dit verlies van hartspier en het tekort aan mineralen kunnen tragisch zijn.

Zo werd in de jaren vijftig en zestig vasten gebruikt als een experimentele behandeling voor obesitas. Uiteindelijk stierven verschillende patiënten (velen aan hartfalen). Andere meldingen van mensen die stierven tijdens lang vasten omvatten meer gevallen van hartfalen. 

Indien er reeds sprake is van hartfalen, is vasten alleen raadzaam onder medisch toezicht.

Keerzijde #3: De gevolgen van detox

Een ander potentieel nadeel van langdurig vasten is de snelheid van detox. Vet is het opslagorgaan van je lichaam voor alles. In je vetcellen zitten dus ook alle gifstoffen die zich in de loop der jaren hebben opgehoopt. Als je stopt met eten, gebruikt je lichaam deze vetcellen als brandstof. Dat betekent dat oude gifstoffen vrijkomen en deze moeten via je bloedbaan worden verwijderd. Dit ontgiftingsproces kan behoorlijk vervelend worden.

Omdat tijdens het vastende vetverbranding zo snel gaat, zijn deze symptomen zelfs nog meer uitgesproken. Veel mensen voelen zich misselijk, ziek of anderszins onwel. Detox is soms een noodzakelijk kwaad. Toch is het van groot belang je hoofd erbij te houden tijdens een langdurig vasten. Laat je niet meeslepen door de gedachte dat alles gewoon een ander detox-symptoom is. Ontgiftingsverschijnselen kunnen een belangrijke signaalfunctie hebben, dus luister goed naar je lichaam.

Soms is een detox-verschijnsel een symptoom van een groter probleem.

Keerzijde #4: Het effect op een eetstoornis

Er zit ook een keerzijde aan de mentale gezondheidsvoordelen van vasten. Voor mensen met een eetstoornis kan vasten veranderen in een andere vorm van misbruik (straf voor te veel eten of iets dat ‘verkeerd’ is). Omdat vasten vaak gepaard gaat met een vreemd soort energie, is het mogelijk om eraan verslaafd te raken en fysieke gevaar bij het najagen van die “vasten high”. Dit is net zo gevaarlijk als elke andere vorm van chronische ondervoeding en honger.

In het geval van een eetstoornis kan vasten de band met eten verder verstoren.

In het kort

Vasten is een interessant principe dat met vele gezondheidsvoordelen kan komen. Toch kleven er ook nadelen aan en kan het schadelijke gevolgen hebben, zoals hartfalen, heftige ontgiftingsverschijnselen of een verstoorde relatie met eten opwekken.

Om die reden kan niet zomaar worden aangenomen dat vasten voor iedereen een geschikte methode is. Indien je in één van de onderstaande doelgroepen valt, raadpleeg dan eerst een medisch specialist voor je met een vasten start.

  • Mensen met een medische aandoening zoals hartaandoeningen of diabetes type 2
  • Vrouwen die proberen zwanger te worden
  • Vrouwen die zwanger zijn of borstvoeding geven
  • Mensen met ondergewicht
  • Degenen die een eetstoornis hebben gehad
  • Mensen die problemen hebben met de regulering van de bloedsuikerspiegel
  • Mensen met een lage bloeddruk
  • Degenen die voorgeschreven medicijnen gebruiken
  • Vrouw met een voorgeschiedenis van amenorroe
  • Oudere volwassenen
  • Adolescenten
Over de schrijver
Ik ben initiatiefnemer van Holistisch Herstel, een online platform voor iedereen die in herstel is van overbelastingsklachten. Ik werkte bijna tien jaar in het hoger onderwijs en kreeg in 2018 tijdens mijn sabbatical te maken met een burn-out en fibromyalgie. Op dat moment maakte ik een reis in m'n camper door Europa en leerde ik langzaam maar zeker de ups&downs van het herstelproces kennen. Uit deze leerweg is Holistisch Herstel ontstaan.
Reactie plaatsen